Zmiany w PIP weszły w życie: większe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy do weryfikacji umów cywilnoprawnych

8 lipca 2026 r. weszły w życie przepisy rozszerzające uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie weryfikacji umów cywilnoprawnych i B2B. Poniżej przedstawiamy kluczowe zmiany i ich praktyczne znaczenie dla pracodawców.

Co się zmienia?

Reforma Państwowej Inspekcji Pracy nie zmienia definicji stosunku pracy ani zasad wynikających z art. 22 Kodeksu pracy. Nadal obowiązuje reguła, że o charakterze zatrudnienia decydują rzeczywiste warunki wykonywania pracy, a nie nazwa zawartej umowy.

Nowe przepisy mają przede wszystkim zwiększyć skuteczność egzekwowania obowiązujących regulacji. Jeżeli kontrola wykaże, że osoba formalnie współpracująca na podstawie umowy cywilnoprawnej wykonuje pracę w warunkach właściwych dla stosunku pracy, PIP będzie mogła wszcząć procedurę prowadzącą do wydania decyzji o przekształceniu tej umowy w umowę o pracę.

Postępowanie będzie miało charakter wieloetapowy. W pierwszej kolejności inspektor nakaże usunięcie stwierdzonych naruszeń. Dopiero gdy nie zostaną one usunięte, możliwe będzie wydanie decyzji przez Okręgowego Inspektora Pracy. Od decyzji będzie przysługiwało odwołanie do sądu pracy.

Ustawa wprowadza również:

• możliwość uzyskania interpretacji indywidualnej od PIP dotyczącej modelu zatrudnienia;
• szerszą wymianę danych między PIP, ZUS i KAS;
• możliwość prowadzenia kontroli zdalnych;
• wyższe kary w postępowaniu mandatowym.

Kiedy pojawia się ryzyko?

Samo zawarcie umowy B2B lub umowy zlecenia nie stanowi ryzyka. Szczególnej analizy wymagają jednak sytuacje, w których współpracownik:

• wykonuje pracę osobiście;
• pracuje pod kierownictwem przełożonego;
• wykonuje obowiązki w miejscu i czasie wyznaczonym przez firmę;
• jest rozliczany jak pracownik;
• nie ponosi rzeczywistego ryzyka gospodarczego;
• funkcjonuje jako członek organizacji i wykonuje takie same zadania jak pracownicy etatowi.

Checklista dla pracodawców

Przed ewentualną kontrolą warto odpowiedzieć na następujące pytania:

• Czy współpracownik sam decyduje o sposobie wykonania usług?
• Czy może swobodnie ustalać godziny i miejsce wykonywania usług?
• Czy może powierzyć wykonanie usług zastępcy lub podwykonawcy?
• Czy ponosi rzeczywiste ryzyko gospodarcze związane z prowadzoną działalnością?
• Czy świadczy usługi również dla innych klientów?
• Czy wynagrodzenie jest powiązane z wykonaniem usługi lub rezultatem, a nie z samą dyspozycyjnością?
• Czy współpracownik nie jest podporządkowany bieżącym poleceniom przełożonego?
• Czy sposób wykonywania współpracy odpowiada zapisom zawartej umowy?

Im więcej odpowiedzi przeczących, tym większe ryzyko zakwestionowania modelu współpracy podczas kontroli.

Nasze rekomendacje:

• Zalecamy przeprowadzenie przeglądu umów B2B oraz umów cywilnoprawnych – zarówno ich treści, jak i rzeczywistego sposobu wykonywania.
• Należy zidentyfikować przypadki, w których współpraca może odpowiadać warunkom stosunku pracy.
• W razie wątpliwości zachęcamy do kontaktu – chętnie odpowiemy na pytania i wesprzemy Państwa w procesie.