Obrót wyrobami akcyzowymi w UE: liczy się rzeczywisty odbiór, ale obowiązki w EMCS pozostają

Wyrok Sądu Unii Europejskiej z 1 lipca 2026 r. w sprawie T‑361/25 Brenntag ma istotne znaczenie dla przedsiębiorców dokonujących wewnątrzwspólnotowych dostaw i nabyć wyrobów akcyzowych. Sąd potwierdził, że o zakończeniu przemieszczenia decyduje rzeczywisty odbiór wyrobów przez właściwego odbiorcę, a nie samo przeniesienie własności, wystawienie faktury czy uzyskanie pośredniego posiadania towaru. 

Rzeczywisty odbiór zamiast prawnej fikcji 

Sprawa dotyczyła alkoholu etylowego całkowicie skażonego, który był dostarczany bezpośrednio do klientów końcowych. Sąd UE zakwestionował możliwość przyjmowania przez państwo członkowskie fikcji, zgodnie z którą pośrednie posiadanie wyrobów oznacza ich jednoczesny odbiór do składu podatkowego i ponowne wyprowadzenie z tego składu. 

Chociaż wyrok odnosił się do dyrektywy 2008/118, jego zasadnicza teza pozostaje aktualna na gruncie dyrektywy 2020/262. Jej art. 19 ust. 2 również wiąże zakończenie przemieszczenia z odbiorem wyrobów przez właściwego odbiorcę. 

Podobną zasadę przewiduje polska ustawa o podatku akcyzowym: 

• w procedurze zawieszenia poboru akcyzy przemieszczenie kończy się z chwilą odbioru przez uprawniony podmiot; 
• poza procedurą zawieszenia przemieszczenie kończy się z chwilą odbioru przez uprawnionego odbiorcę w miejscu wskazanym w e‑SAD. 

Oznacza to, że rzeczywiste miejsce dostawy oraz podmiot faktycznie odbierający wyroby powinny odpowiadać danym wykazanym w EMCS i posiadanym zezwoleniom lub numerom akcyzowym.  

e‑AD czy e‑SAD? 

Aktualne przepisy wymagają wyraźnego rozróżnienia dwóch rodzajów przemieszczeń: 

• e‑AD stosuje się do przemieszczeń realizowanych w procedurze zawieszenia poboru akcyzy; 
• e‑SAD stosuje się do komercyjnych przemieszczeń wewnątrzwspólnotowych dokonywanych poza procedurą zawieszenia poboru akcyzy. 

Od 13 lutego 2023 r. przemieszczenia poza procedurą zawieszenia zostały objęte elektroniczną obsługą w EMCS. W przypadku wewnątrzwspólnotowej dostawy lub nabycia alkoholu etylowego całkowicie skażonego obowiązek zastosowania e‑SAD wynika wprost z art. 46pg w związku z art. 46pa ustawy o podatku akcyzowym. 

Przemieszczenie powinno odbywać się pomiędzy uprawnionym wysyłającym i uprawnionym odbiorcą, a odbiór powinien nastąpić w miejscu wskazanym w e‑SAD. Podmiot dokonujący nabycia wewnątrzwspólnotowego alkoholu całkowicie skażonego musi również pamiętać o wcześniejszej rejestracji w Centralnym Rejestrze Podmiotów Akcyzowych. 

Uchybienie dokumentacyjne a zwolnienie z akcyzy 

Drugim ważnym wnioskiem z wyroku Brenntag jest ograniczenie nadmiernego formalizmu przy stosowaniu zwolnienia z akcyzy. 

Sąd UE uznał, że brak dokumentu albo jego nieterminowe przedstawienie nie powinny automatycznie prowadzić do odmowy zwolnienia, jeżeli podatnik jest w stanie wykazać: 

• całkowite skażenie alkoholu zgodnie z wymaganiami unijnymi; 
• rzeczywisty przebieg dostawy i tożsamość odbiorcy; 
• wykorzystanie wyrobów zgodnie z warunkami zwolnienia; 
• brak oszustwa, nadużycia lub próby uchylenia się od opodatkowania. 

Materialna podstawa zwolnienia alkoholu całkowicie skażonego nadal wynika z art. 27 dyrektywy 92/83 oraz art. 30 ust. 9 pkt 1 polskiej ustawy o podatku akcyzowym. 

Wyrok nie oznacza jednak, że dokumentacja przemieszczenia jest fakultatywna. Obowiązek zastosowania e‑SAD oraz prawidłowego zakończenia przemieszczenia w EMCS pozostaje w mocy. Uchybienia mogą powodować spór z organem, problemy z potwierdzeniem dostawy oraz odrębne ryzyko karno-skarbowe. 

Co istotne, alternatywny dowód dostawy przewidziany w art. 46pf ustawy może zastąpić brak raportu odbioru, ale dotyczy wyrobów, których przemieszczenie rozpoczęto na podstawie e‑SAD. Nie powinien być zatem traktowany jako sposób naprawienia transportu rozpoczętego całkowicie bez tego dokumentu. 

Co powinni sprawdzić przedsiębiorcy? 

Podmioty dokonujące wewnątrzwspólnotowego obrotu wyrobami akcyzowymi powinny w szczególności: 

1. prawidłowo ustalić, czy przemieszczenie odbywa się w procedurze zawieszenia poboru akcyzy, czy poza nią; 
2. zastosować odpowiednio e‑AD albo e‑SAD; 
3. zweryfikować status i numery akcyzowe kontrahentów; 
4. upewnić się, że rzeczywiste miejsce dostawy odpowiada miejscu wskazanemu w EMCS i właściwym zezwoleniu; 
5. zachować dokumenty potwierdzające fizyczne wydanie i odbiór wyrobów, w tym dokumenty przewozowe, magazynowe oraz potwierdzenia zastosowanego skażenia; 
6. nie opierać modelu dostaw bezpośrednich wyłącznie na przeniesieniu własności lub pośrednim posiadaniu towaru. 

Wyrok Brenntag wzmacnia ochronę przedsiębiorców przed utratą zwolnienia wyłącznie z powodów formalnych. Nie zastępuje jednak prawidłowej organizacji dostaw i dokumentowania przemieszczeń w EMCS. 

W JGA wspieramy przedsiębiorców w weryfikacji modeli wewnątrzwspólnotowych dostaw i nabyć wyrobów akcyzowych, prawidłowym stosowaniu e‑AD i e‑SAD oraz ocenie ryzyka związanego z nieprawidłowym zakończeniem przemieszczenia.