Jak w praktyce usunąć z nieruchomości nielegalnie porzucone odpady?

Stan faktyczny

Kancelaria prowadziła obsługę prawną w zakresie zabezpieczenia interesów klienta, który planował usunięcie odpadów niebezpiecznych z nieruchomości. Klient nabył nieruchomość z zalegającymi na niej odpadami porzuconymi nielegalnie przez inny podmiot. Niestety organy publiczne prowadzące postępowanie w sprawie (m.in. WIOŚ, Prokuratura) nie ustaliły podmiotu odpowiedzialnego za ich usunięcie ani wytwórcy odpadów. 

Z tego względu klient w celu korzystania z nieruchomości zdecydował się na podjęcie kroków i usunięcie odpadów niebezpiecznych na własny koszt.

Problematyczne kwestie i podjęte w sprawie czynności  

W toku sprawy pojawiło się wiele problemów prawnych i praktycznych związanych z prawidłowym usunięciem odpadów. 

Odpowiedzialność za odpady niebezpieczne nie przechodzi na kolejny podmiot automatycznie

Pojawiła się kwestia odpowiedniego postępowania z odpadami niebezpiecznymi. Mimo, że klient nie był ani wytwórcą, ani nie złożył odpadów na nieruchomości, to jednak był właścicielem nieruchomości, na której się znajdowały. 

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt. 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t. j. Dz. U. 2023 poz. 1587, dalej ustawa o odpadach) przez posiadacza nieruchomości rozumie się wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. 

Ponadto w przypadku odpadów niebezpiecznych obowiązuje istotny wyjątek od ogólnej zasady przenoszenia odpowiedzialności za odpady. Wytwórca odpadów niebezpiecznych zostanie zwolniony z odpowiedzialności za gospodarowanie tymi odpadami dopiero po ich przekazaniu do ostatecznego procesu odzysku lub unieszkodliwienia, prowadzonego przez posiadacza odpadów uprawnionego do takiego procesu. Oznacza to, że samo przekazanie odpadów niebezpiecznych firmie posiadającej jedynie zezwolenie na zbieranie odpadów nie będzie wystarczające do całkowitego zwolnienia się z odpowiedzialności. 

Kiedy pierwotnego wytwórcy odpadów nie da się zidentyfikować, to właściciel nieruchomości powinien zadbać o prawidłowe zagospodarowanie odpadów (wyrok Sądu Okręgowego w Krośnie z 4 sierpnia 2025 r., sygn. akt II Ka 216/25).

Podsumowując, ze względu na szczególne zasady przenoszenia odpowiedzialności za odpady niebezpieczne, podmiot przekazujący odpady niebezpieczne powinien upewnić się, że odpady te trafią [najlepiej] bezpośrednio do podmiotu prowadzącego ostateczny proces odzysku lub unieszkodliwienia. 

Odpowiedzialność administracyjna wytwórcy lub posiadacza odpadów niebezpiecznych ustaje dopiero po przekazaniu odpadów do ostatecznego procesu odzysku lub unieszkodliwienia, prowadzonego przez uprawniony podmiot.

Zezwolenia i wpis w BDO

W niniejszej sprawie odpady były klasyfikowane jako odpady niebezpieczne. Dodatkowo na nieruchomości zalegała ich duża ilość. Zasady gospodarowania odpadami wymagają w tym zakresie odpowiednich zezwoleń i decyzji administracyjnych (dot. samego wytwarzania takich odpadów, ale również prawidłowego ich zagospodarowania). Pomijając fakt, bardzo długiego okresu oczekiwania na zezwolenia odpadowe, klient nie był ani wytwórcą odpadów, ani w bieżącej działalności gospodarczej nie zajmował się odpadami. 

Pojawił się również kolejny problem, dotyczący konieczności ewentualnego zarejestrowania podmiotu i prowadzenia ewidencji w Bazie Danych o Produktach i Opakowaniach oraz Gospodarce Odpadami (tzw. BDO) w celu wystawienia odpowiednich dokumentów potwierdzających działanie w zw. z odpadami. 

Co do zasady posiadacz odpadów powinien wystawić Kartę Przekazania Odpadów tzw. KPO. Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy o odpadach, kartę przekazania odpadów sporządza posiadacz odpadów, który przekazuje odpady do następnego posiadacza odpadów albo do prowadzonych przez siebie miejsc zbierania odpadów lub miejsc przetwarzania odpadów, przed rozpoczęciem ich transportu. 

Zatem klient teoretycznie powinien zostać wpisany do BDO oraz powinien przekazać odpady wystawiając Kartę Przekazania Odpadów. 

W systemie BDO nie przewidziano rubryki, w której można wpisać posiadacza nieruchomości (który tylko na podstawie domniemania byłby uznany za posiadacza odpadów, o ile innego posiadacza nie da się ustalić). Właściciela nieruchomości nie powinno się również wpisywać w rubrykę „wytwórca odpadów”, ponieważ wytwórcą nie jest (tutaj powstaje m.in. problem wytworzenia odpadów przekraczających dopuszczalne limity i konieczności uzyskania stosownych zezwoleń). 

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt. 32 ustawy o odpadach, przez wytwórcę odpadów rozumie się (…) każdego, kto przeprowadza wstępną obróbkę, mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów; wytwórcą odpadów powstających w wyniku świadczenia usług w zakresie budowy, rozbiórki, remontu obiektów, czyszczenia zbiorników lub urządzeń oraz sprzątania, konserwacji i napraw jest podmiot, który świadczy usługę, chyba że umowa o świadczenie usługi stanowi inaczej. 

Brak jednoznacznych regulacji w tym zakresie powoduje ryzyko błędnej kwalifikacji obowiązków. Ponadto pojawia się pytanie, czy obowiązek rejestracji w BDO oraz wystawienia Karty Przekazania Odpadów może być nałożony na podmiot, który faktycznie nie prowadzi działalności odpadowej, a jedynie jest właścicielem nieruchomości, na której odpady się znajdują. 

Wątpliwości dotyczą również tego, czy w sytuacji braku możliwości ustalenia faktycznego posiadacza odpadów, organ administracji może domniemywać, że jest nim właściciel gruntu i do jakiej kategorii w systemie BDO przypisać takiego właściciela nieruchomości oraz jak prawidłowo zagospodarować istniejący problemy – czyli zalegające na nieruchomości odpady niebezpieczne?

Zaproponowane podejście do problemu.

W opisanym przypadku nie ma jednego prostego rozwiązania problemu, każde działanie w związku z luką w przepisach jest obarczone problemami praktycznymi i prawnymi. 

W niniejszej sprawie zaproponowaliśmy powierzenie usługi profesjonalnemu podmiotowi zewnętrznemu, który miał za zadanie odbiór, zabezpieczenie i przekazanie odpadów bezpośrednio do ostatecznego procesu unieszkodliwienia. W takim przypadku firma wykonująca usługę we własnym zakresie zadbała o dopełnienie wszystkich formalności wymaganych dla gospodarowania odpadami.

Zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy o odpadach wytwórca odpadów lub inny posiadacz odpadów może zlecić wykonanie obowiązku gospodarowania odpadami wyłącznie podmiotom, które posiadają: 

1. zezwolenie na zbieranie odpadów lub zezwolenie na przetwarzanie odpadów, lub
2. koncesję na podziemne składowanie odpadów, pozwolenie zintegrowane, decyzję zatwierdzającą program gospodarowania odpadami wydobywczymi, zezwolenie na prowadzenie obiektu unieszkodliwiania odpadów wydobywczych lub wpis do rejestru działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości – na podstawie odrębnych przepisów, lub
3. wpis do rejestru w zakresie, o którym mowa w art. 50 ust. 1 pkt 5

– chyba że działalność taka nie wymaga uzyskania decyzji lub wpisu do rejestru.

Jeżeli wytwórca odpadów lub inny posiadacz odpadów przekazuje odpady następnemu posiadaczowi odpadów, który posiada decyzję wymienioną w powyższym przepisie lub wpis do odpowiedniego rejestru odpowiedzialność za gospodarowanie odpadami, z chwilą ich przekazania, przechodzi na tego następnego posiadacza odpadów.

Wytwórca odpadów niebezpiecznych, jest zwolniony z odpowiedzialności za gospodarowanie tymi odpadami z chwilą przekazania ich do ostatecznego procesu odzysku lub ostatecznego procesu unieszkodliwienia przez posiadacza odpadów prowadzącego taki proces.

Najważniejszym krokiem jest zatem znalezienie odpowiedniego wykonawcy, który posiada wszystkie niezbędne zezwolenia na gospodarowanie odpadami. W przypadku odpadów niebezpiecznych również zezwolenie na przetwarzanie odpadów obejmujące ich odzysk lub unieszkodliwianie. 

W celu zabezpieczenia interesu klienta, istotnym jest dokładne opisanie stanu sprawy i stanu w jakim znajduje się nieruchomość. Ważne by umowa gwarantowała kontrolę nad procesem wywozu i utylizacji odpadów z nieruchomości, w tym zawierała wszelkie niezbędne dane podmiotu, któremu powierzamy realizację usunięcia i ostatecznego zagospodarowania odpadów. 

W ramach świadczonej pomocy prawnej istotne jest także zweryfikowanie posiadania przez podmiot, któremu klient ma zamiar powierzyć ostateczną utylizację odpadów, odpowiedniego zaplecza technicznego, doświadczenia i posiadanych przez ten podmiot zezwoleń oraz pozwoleń. Należy także zadbać o odpowiednie zabezpieczenie dokumentacji na każdym etapie realizacji umowy, w tym uzyskanie ostatecznego potwierdzenia dokonanego procesu ostatecznego odzysku lub unieszkodliwienia odpadów niebezpiecznych. 

Z perspektywy czasu – podjęte działania okazały się skuteczne i pozwoliły klientowi pozbyć się istniejącego problemu. Jako JGA posiadamy doświadczenie w sprawach z zakresu gospodarowania odpadami oraz szeroko pojętej ochrony środowiska. Oferujemy kompleksowe wsparcie prawne, podatkowe i księgowo-kadrowe dla przedsiębiorców z wielu branż. 

Jeśli potrzebujesz pomocy prawnej – zapoznaj się z naszymi specjalizacjami oraz usługami. Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi lub Twój problem wymaga dodatkowego omówienia – skontaktuj się z ekspertem z naszego zespołu. 

Autorzy:

• Ewa Gryczyńska-Staniek
• Amadeusz Słoma